Νέα έρευνα υποδεικνύει ένα ον ηλικίας 7 εκατ. ετών ως τον πρώτο κρίκο στην εξελικτική μας αλυσίδα.
Στα σκοτεινά πρώτα κεφάλαια της ανθρώπινης ιστορίας υπάρχει ένας άγνωστος πρόγονος που πραγματοποίησε τη βαθιά μετάβαση από το βάδισμα στα τέσσερα στο όρθιο περπάτημα, μια πράξη που έμελλε να μας καθορίσει. Ερευνητική ομάδα υποστηρίζει ότι εντόπισε τον αρχαιότερο πρόγονο των ανθρώπων.
Οι πιθανότητες να βρεθούν απολιθωμένα στοιχεία ενός τόσο σημαντικού εξελικτικού σταδίου είναι μικρές όμως η ερευνητική ομάδα αναφέρει ότι ένα πιθηκοειδές ον που έζησε στην Αφρική πριν από 7 εκατομμύρια χρόνια είναι μέχρι στιγμής ο καλύτερος υποψήφιος.
Ύστερα από νέα ανάλυση οστών που ανήκουν σε ένα είδος που ονομάζεται Sahelanthropus tchadensis οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι παρότι έμοιαζε με πίθηκο τα οστά του ήταν προσαρμοσμένα στο όρθιο περπάτημα και όχι στη μετακίνηση στα τέσσερα. Θεωρείται ο αρχαιότερος γνωστός ανθρωπίδης, δηλαδή μέλος της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής μετά τον διαχωρισμό από τους χιμπαντζήδες.
«Με βάση τα χαρακτηριστικά που βρήκαμε, αυτό το ον θα έμοιαζε με έναν δίποδο πίθηκο, πιο κοντά σε χιμπαντζή ή μπονόμπο», δήλωσε ο δρ Σκοτ Γουίλιαμς, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και κύριος συγγραφέας της μελέτης. Αν και οι χιμπαντζήδες και οι μπονόμπο μπορούν να περπατούν όρθιοι για μικρές αποστάσεις συνήθως κινούνται στηριζόμενοι στις αρθρώσεις των δακτύλων τους.
Η εργασία αυτή είναι η πιο πρόσφατη σε μια διαμάχη που κρατά από το 2001 όταν βρέθηκαν μερικά απολιθώματα Sahelanthropus στην έρημο Τζουράμπ στο Τσαντ. Όταν η ανακάλυψη δημοσιοποιήθηκε ο επικεφαλής ερευνητής της ομάδας, καθηγητής Μισέλ Μπρινέ από το Πανεπιστήμιο του Πουατιέ στη Γαλλία είχε υποστηρίξει ότι ο Sahelanthropus περπατούσε όρθιος λόγω του τρόπου με τον οποίο κρατούσε το κεφάλι του. Είχε μάλιστα χαρακτηρίσει το είδος «πρόγονο όλης της ανθρωπότητας».
Άλλοι επιστήμονες ήταν λιγότερο πεπεισμένοι ότι ο Sahelanthropus ανήκε στην ανθρώπινη εξελικτική γραμμή. Και χωρίς περισσότερα οστά ιδιαίτερα από το κάτω μέρος του σώματος ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί με βεβαιότητα πώς μετακινούνταν. Αργότερα βρέθηκαν ένα μερικό μηριαίο οστό και οστά του πήχη αλλά και αυτά δεν έλυσαν τη διαφωνία καθώς οι ερευνητές εξακολουθούσαν να διαφωνούν για το αν περπατούσε όρθιος.
Οι νέες τεχνικές
Στη νέα αυτή έρευνα ο Γουίλιαμς και οι συνεργάτες του αποφάσισαν να επανεξετάσουν το μηριαίο και τα οστά του πήχη με νέες τεχνικές, συγκρίνοντας το μέγεθος, τις αναλογίες και τα τρισδιάστατα περιγράμματά τους με οστά γνωστών ανθρωπίδων και πιθήκων. Ένα χαρακτηριστικό ειδικά τράβηξε την προσοχή τους: ένα εξόγκωμα στο μηριαίο οστό του Sahelanthropus, γνωστό ως μηριαίο φύμα.
«Είναι το σημείο πρόσφυσης του μεγαλύτερου και ισχυρότερου συνδέσμου στο σώμα μας», είπε ο Γουίλιαμς. «Όταν καθόμαστε, αυτός ο σύνδεσμος είναι χαλαρός και όταν στεκόμαστε όρθιοι τεντώνεται. Εμποδίζει τον κορμό να πέφτει προς τα πίσω ή στο πλάι καθώς περπατάμε, επομένως είναι μια πολύ σημαντική προσαρμογή για το δίποδο βάδισμα. Όσο γνωρίζω, αυτό έχει εντοπιστεί μόνο σε δίποδους ανθρωπίδες».
Η ανάλυση αποκάλυψε και άλλα χαρακτηριστικά του όρθιου περπατήματος που είχαν εντοπίσει και άλλες ομάδες, όπως τη φυσική συστροφή του μηριαίου οστού που βοηθά το πόδι να δείχνει προς τα εμπρός, καθώς και τους γλουτιαίους μύες που σταθεροποιούν τα ισχία και βοηθούν στη στάση, το βάδισμα και το τρέξιμο. Οι λεπτομέρειες δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση «Science Advances».
Για τον Γουίλιαμς τα στοιχεία δείχνουν ένα πιθηκοειδές ζώο που έζησε περίπου την εποχή του εξελικτικού διαχωρισμού ανθρώπων και χιμπαντζήδων και περπατούσε όρθιο στο έδαφος, αν όχι συνεχώς. «Πιστεύουμε ότι οι πρώτοι ανθρωπίδες προσαρμόζονταν στο δίποδο βάδισμα στο έδαφος αλλά εξακολουθούσαν να βασίζονται στα δέντρα για τροφή και ασφάλεια».
Οι αμφιβολίες
Ωστόσο η υπόθεση απέχει πολύ από το να έχει κλείσει. Η Δρ. Μαρίνα Καζενάβ από το Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ στη Γερμανία δήλωσε ότι τα περισσότερα αποτελέσματα δείχνουν ομοιότητες με αφρικανικούς μεγάλους πιθήκους ή εξαφανισμένα είδη πιθήκων και χαρακτήρισε τα στοιχεία για όρθιο βάδισμα «αδύναμα». Βρήκε επίσης μη πειστικό το μηριαίο φύμα προσθέτοντας ότι δεν σχετίζεται άμεσα με το όρθιο περπάτημα και ήταν «πολύ αμυδρό» σε μια «ιδιαίτερα κατεστραμμένη» περιοχή του οστού.
Η Δρ. Ριάνα Ντράμοντ Κλαρκ, από το ίδιο ινστιτούτο, βρήκε ορισμένα στοιχεία πειστικά αλλά εξακολουθεί να έχει ερωτήματα. «Χρειάζεται περισσότερη δουλειά για να διευκρινιστεί αν το δίποδο βάδισμα χρησιμοποιούνταν για κίνηση στα δέντρα ή στο έδαφος το δεύτερο από τα οποία αποτελεί καθοριστικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής», είπε. Τα αποτελέσματα θα μπορούσαν εξίσου να υποδηλώνουν ότι ο Sahelanthropus ήταν ένας πρώιμος χιμπαντζής που στη συνέχεια έγινε λιγότερο όρθιος και εξελίχθηκε σε ζώο που περπατούσε στα τέσσερα.
Οι Γκιγιόμ Νταβέρ και Φρανκ Γκι από το Πανεπιστήμιο του Πουατιέ που εδώ και καιρό υποστηρίζουν ότι ο Sahelanthropus ήταν δίποδος χαιρέτισαν τα νέα στοιχεία αλλά δήλωσαν ότι η συζήτηση δεν θα κλείσει χωρίς περισσότερα απολιθώματα τα οποία ελπίζουν να βρουν όταν η ερευνητική ομάδα από το Τσαντ και τη Γαλλία επιστρέψει στην περιοχή φέτος. Αυτό φαίνεται να είναι κάτι στο οποίο συμφωνούν όλοι. «Νομίζω ότι πρόκειται για περίπτωση με πολύ λίγα απολιθώματα και πάρα πολλούς ερευνητές» είπε ο Γουίλιαμς.
