Η συζήτηση για την αποτέφρωση στην Ελλάδα μοιάζει να αναζωπυρώνεται κάθε φορά που ένα δημόσιο πρόσωπο επιλέγει αυτόν τον τρόπο αποχαιρετισμού.
Η πρόσφατη επιλογή του Γιώργου Παπαδάκη και του Χρήστου Πολίτη να αποτεφρωθούν στη Ριτσώνα ανέδειξε μια πραγματικότητα που εδώ και χρόνια διαμορφώνεται αθόρυβα: η Ελλάδα αλλάζει, και μαζί της αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται το τελευταίο τους ταξίδι.
Η Ριτσώνα και το τέλος μιας μακρόχρονης εκκρεμότητας
Για δεκαετίες, η Ελλάδα ήταν η μοναδική χώρα της Ευρώπης – μαζί με την Αλβανία – χωρίς λειτουργικό αποτεφρωτήριο. Αυτό σήμαινε ότι χιλιάδες οικογένειες αναγκάζονταν να ταξιδεύουν στο εξωτερικό, συχνότερα στη Βουλγαρία, για να εκπληρώσουν μια επιθυμία που θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητη.
Η λειτουργία του Κέντρου Αποτέφρωσης στη Ριτσώνα άλλαξε ριζικά το τοπίο. Για πρώτη φορά, η διαδικασία έγινε προσβάσιμη, οικονομικά και πρακτικά.
Η διάρκεια της αποτέφρωσης, η παράδοση της τέφρας, η συνολική οργάνωση της διαδικασίας – όλα πλέον πραγματοποιούνται εντός Ελλάδας, χωρίς την ψυχολογική και οικονομική επιβάρυνση ενός ταξιδιού στο εξωτερικό.
Μια κοινωνία που αλλάζει χωρίς θόρυβο
Παρά το ότι η δημόσια συζήτηση συχνά φορτίζεται, η πραγματικότητα είναι πιο απλή: κάθε χρόνο, χιλιάδες άνθρωποι επιλέγουν την αποτέφρωση. Όχι από αντίδραση, όχι από ιδεολογική τοποθέτηση, αλλά από προσωπική ανάγκη, κοσμοθεωρία ή επιθυμία για έναν διαφορετικό τρόπο αποχαιρετισμού.
Η επιλογή Παπαδάκη και Πολίτη ήταν η υπενθύμιση ότι η συζήτηση αυτή υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Και ότι η κοινωνία έχει ήδη προχωρήσει, πολύ πριν το συνειδητοποιήσει ο δημόσιος διάλογος.
Η ιστορική διαδρομή: Από το «απαγορεύεται» στην επιλογή
Η συζήτηση για την αποτέφρωση ξεκινά ήδη από το 1912, όταν ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών τάχθηκε υπέρ της. Ωστόσο, για δεκαετίες η δικαιοσύνη απέρριπτε αιτήματα ίδρυσης σχετικών συλλόγων ως «αντίθετα στα χρηστά ήθη».
Σημαντικοί σταθμοί:
- 1943–1944: Απορρίπτονται αιτήσεις συλλόγων υπέρ της αποτέφρωσης.
- 1960: Η αποτέφρωση του Δημήτρη Μητρόπουλου προκαλεί έντονη θεολογική και κοινωνική συζήτηση.
- 1986–1988: Δήμοι ζητούν υποστήριξη για κατασκευή αποτεφρωτηρίου, αλλά το κράτος αρνείται λόγω έλλειψης νομοθετικού πλαισίου.
- 2006: Θεσπίζεται επιτέλους το νομικό πλαίσιο που επιτρέπει αποτέφρωση στην Ελλάδα.
- 2019: Λειτουργεί το πρώτο αποτεφρωτήριο στη Ριτσώνα.
Το νομικό πλαίσιο: Από την απαγόρευση στη θεσμική κατοχύρωση
Η Ελλάδα χρειάστηκε σχεδόν έναν αιώνα για να περάσει από την πλήρη απαγόρευση στην επίσημη αναγνώριση της αποτέφρωσης.
Σήμερα:
- η αποτέφρωση επιτρέπεται πλήρως από τη νομοθεσία
- απαιτείται ρητή δήλωση του εκλιπόντος ή των συγγενών
- η τέφρα μπορεί να φυλαχθεί, να τοποθετηθεί σε οστεοφυλάκιο ή να διασκορπιστεί σε ειδικούς χώρους
- η διαδικασία διέπεται από αυστηρές περιβαλλοντικές και υγειονομικές προδιαγραφές
Το πλαίσιο είναι πλέον ξεκάθαρο, λειτουργικό και εναρμονισμένο με τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Η Εκκλησία και η θέση της: Mια σταθερή αλλά όχι δεσμευτική στάση
Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει εκφράσει την αντίθεσή της στην αποτέφρωση, θεωρώντας ότι δεν συνάδει με την παράδοσή της. Ωστόσο, η στάση αυτή δεν επηρεάζει το δικαίωμα των πολιτών να επιλέξουν. Η Εκκλησία μπορεί να αρνηθεί την τέλεση νεκρώσιμης ακολουθίας, αλλά δεν μπορεί να περιορίσει την πρόσβαση στην αποτέφρωση.
Η πολιτεία έχει ξεκαθαρίσει ότι η επιλογή του τρόπου αποχαιρετισμού είναι ατομικό δικαίωμα.
Η επιλογή του τέλους δεν είναι δημόσια υπόθεση
Ο τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος επιλέγει να φύγει από τον κόσμο δεν είναι θέμα δημόσιας διαπραγμάτευσης. Είναι πράξη βαθιά προσωπική, που αφορά αποκλειστικά τον ίδιο και τους ανθρώπους του. Ο σεβασμός σε αυτή την επιλογή είναι δείκτης πολιτισμού.
Η Ριτσώνα ήταν το πρώτο βήμα. Η χωροθέτηση νέων αποτεφρωτηρίων από δήμους, όπως της Αθήνας, δείχνει ότι η χώρα κινείται προς ένα μοντέλο όπου η αποτέφρωση δεν θα είναι εξαίρεση αλλά ισότιμη επιλογή.
Η Ελλάδα, έστω και αργά, ευθυγραμμίζεται με τις ανάγκες των πολιτών της.
