Η επίκληση του Διαλόγου των Μηλίων ως «φυσικού νόμου» της διεθνούς πολιτικής, ιδίως μετά την επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα, δεν αποτελεί ρεαλισμό· αποτελεί ιστορική αμνησία. Και, συχνά, βολική παρανόηση. Ο Θουκυδίδης δεν έγραψε τον Διάλογο των Μηλίων για να τον υιοθετήσουμε ως δόγμα. Τον κατέγραψε ως τραγική ακτινογραφία της ισχύος χωρίς όρια. Στο έργο του Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, ο διάλογος δεν δικαιώνει τους Αθηναίους· τους εκθέτει. Και η ιστορική κατάληξη το επιβεβαιώνει: η Αθήνα, που μίλησε με τη γλώσσα του κυνισμού, κατέρρευσε από την ίδια λογική που θεοποίησε.
Η ανθρωπότητα δοκίμασε αυτό το «δόγμα» στον 20ό αιώνα. Το δοκίμασε μέχρι τέλους. Η λογική ότι «οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποχωρούν» δεν οδήγησε σε σταθερότητα, αλλά σε παγκόσμιες συρράξεις, γενοκτονίες και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ακριβώς γι’ αυτό, μετά τη Νυρεμβέργη, δεν ειπώθηκε «έτσι είναι ο κόσμος». Ειπώθηκε «έτσι δεν πρέπει να είναι ξανά». Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και ο Καταστατικός του Χάρτης δεν γεννήθηκαν από αφέλεια, αλλά από εμπειρία αίματος. Αναγνώρισαν ότι ισχύς πάντα θα υπάρχει, αλλά χωρίς κανόνες η ισχύς αυτοκαταστρέφεται. Το διεθνές δίκαιο δεν καταργεί τη δύναμη· τη δεσμεύει. Δεν εξισώνει τους άνισους· θέτει όρια για να μη μετατραπεί η πολιτική σε μόνιμο πόλεμο.
Όσοι σήμερα επικαλούνται τον Θουκυδίδη για να νομιμοποιήσουν μονομερείς επεμβάσεις, παραλείπουν το βασικό δίδαγμα του μεγαλύτερου ιστορικού όλων των εποχών: η ύβρις της ισχύος φέρνει νέμεση. Ο Θουκυδίδης δεν μας είπε «μιμηθείτε τους Αθηναίους». Μας προειδοποίησε τι συμβαίνει όταν το δίκαιο εξορίζεται από την πολιτική.
Ναι, θα υπάρχουν ισχυροί. Αλλά χωρίς σεβασμό στους κανόνες, χωρίς θεσμούς και χωρίς διεθνείς συμμαχίες, ο κόσμος δεν γίνεται ασφαλέστερος — γίνεται απλώς πιο κοντά στο χάος. Και αυτό το τίμημα, η ιστορία δείχνει ότι το πληρώνουν πρώτα οι ισχυροί.
